کرسی نقد پارادایم بیمارانگاری
گزارش کرسی نظریه پردازی
نقد پارادایم بیمارانگاری (Pathologizing) در مدارس ایران
و ارائه نظریه جایگزین: تربیت مبتنی بر تلفیق سلامت زیستی و هویت فرهنگی
تاریخ 20/04/1403
توضیح: این کرسی به نقد این موضوع میپردازد که چرا مدارس سریعاً به دانشآموز برچسب اختلالADHD، افسردگی و... میزنند، بدون اینکه به ریشههای جسمی یا خلأهای فرهنگی او توجه کنند.
ترکیب اعضای پنل
- صاحب نظریه (ارائهدهنده): دکتر فریبرز درتاج، استاد دانشگاه علامه طباطبائی و رییس انجمن روانشناسی تربیتی ایران.
- ناقد اول (منتقد رویکرد زیستی-پزشکی): دکتر فاطمه قائمی پزشک و متخصص غدد.
3- ناقد دوم (منتقد رویکرد فرهنگی- ادبی): دکتر فریده محسنی هنجنی، عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگر مطالعات بین رشته ای.
مدیر علمی جلسه (دبیر کرسی): دکتر افسانه لطفی عظیمی، عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگر حوزه یادگیری شناختی.
شرح:
دکتر درتاج (ارائهدهنده) نظریه خود را مبنی بر اینکه روانشناسی تربیتی فعلی بیش از حد بالینی شده و باید به سمت رویکردهای رشدی و سیستمی برگردد، ارائه داده و مدعی هستند که نظام آموزشی ما دانشآموز را بیمار میبیند، نه یادگیرنده.
نقد رویکرد زیستی-پزشکی (نقد نظریه از منظر بیولوژیک):
از نظر دکتر قائمی (منتقد رویکرد زیستی-پزشکی) مشکل فقط رویکرد تربیتی نیست؛ ما جسم را فراموش کردهایم. بسیاری از ناهنجاریهای رفتاری که روانشناسان روی آن نظریه میدهند، ریشه در متابولیسم دارد. نظریه شما باید پیوست فیزیولوژیک داشته باشد.
نقد رویکرد فرهنگی- ادبی (نقد نظریه از منظر محتوای فرهنگی):
از نظر دکتر محسنی (منتقد رویکرد فرهنگی- ادبی)، حتی اگر جسم و روان سالم باشد، بدون معنا تربیت ممکن نیست. نظریه رئیس انجمن خوب است اما ناقص است چون ابزار معنابخشی (ادبیات و روایت) را ندارد. ما نیازمند بازگشت به روایتهای بومی هستیم نه فقط نظریههای غربی.
جمعبندی بحثها و هدایت چالشها و اعلام بیانیه
بیانیه پایانی:
- تدوین یک نامه رسمی با امضای انجمن خطاب به وزارت آموزش و پرورش با عنوان: لزوم بازنگری در پروتکلهای غربالگری سلامت روان در مدارس و پیشنهاد اضافه شدن چکاپ غدد و برنامههای روایی- ادبی به جای ارجاع مستقیم به روانپزشک.
- چاپ متن کامل نقد و نظرها در قالب یک مقاله علمی- تخصصی با عنوان میزگرد تخصصی آسیبشناسی
روانی- زیستی- فرهنگی دانشآموزان در فصلنامه انجمن.
- ارائه یک مدل نموداری جدید برای مدارس با عنوان مدل غربالگری چندوجهی زیستی، روانی، فرهنگی که نشان دهد وقتی دانشآموزی دچار مشکل شد، ابتدا وضعیت جسمی (توسط پزشک)، بعد وضعیت معنایی (توسط متخصص ادبیات) و سپس وضعیت بالینی (توسط روانشناس) بررسی شود.